eldiario.es

9

'Kristo fusilarekin': Ryszard Kapuscinskiren gerrillariei buruzko erreportaje liburua euskaraz

'Kristo fusilarekin' (Katakrak) liburuaren azala

Palestina, Guatemala, El Salvador, Bolivia, Haiti eta Mozambikeko gatazkak eta gerrillari anonimoen istorioak batu zituen Ryszard Kapuscinski kazetariak, hainbat erreportajetan. Orain, kronika horiek liburu baten bildu eta euskaratu dituzte 'Kristo fusilarekin' (Katakrak) izenburua duen obran. Kapuscinskik, bere hizkuntzan, poloniarrez, 1975. urtean argitaraturiko kontakizunak dira eta Katakrak argitaletxeak argitaratu berri ditu euskaraz, Amaia Apalauzaren itzulpenaz.

Liburua hiru zatitan banatuta dago. Lehengo atala, itzultzaile iruindarraren hitzetan, "Palestinari buruzko ikuspegi arabiarra" biltzen du. "Lerro gutxitan oso ondo azaltzen du 1947ko gerra eta gakoak ematen ditu gaur egungo egoera ulertzeko. Libano, Siria, Jordania… hainbat ikuspegi ematen ditu", adierazi du.

Bigarren atalak Latinoamerikako gertakizunak jasotzen ditu eta Bolivia, Guatemala, El Salvador edota Haitiko kontakizunak dakartza. Bertan, Kapuscinskiren erreportajean botere militarrak Bolivian duen indarra islatzen de eta "kolpe militar bat zein erraz egin daitekeen" ikusarazten da. Apalauzek, bigarren atal horretatik Salvador Allende eta Ernesto Che Guevararen parekidetasuna egiten duen idatzi bat nabarmendu du.

Seguir leyendo »

2019ko Espainiako Letren Sari Nazionala Bernardo Atxagaren eskuetan

Bernardo Atxaga

Bernardo Atxaga euskal idazleak jasoko du Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioak ematen duen Espainiako Letren 2019ko Sari Nazionala. Horrela, Francisca Aguirre olerkariaren lekukoa hartuko du, Julio Caro-Barojak eta Gabriel Celayak ere irabazi dute goraipamena aurretik. Sari honen funtsa, egile baten obra osoa saritzea da; beraz, ez da ematen lan zehatz bat egiteagatik. Modu batez bizitza osoaren lana saritu nahi da eta, zentzu horretan, ohorezko sari bezala uler daiteke.

40.000 euroko ekarpena duen sariaren bitartez, “egungo espainiar literatura osatzen duen obraren egileen ibilbidea” aintzat hartzen dute. Atxagaren obren artean, Etiopia (1978), Obabakoak (1988), Gizona bere bakardadean (1993) eta Soinujolearen semea (2004)  daude, besteak beste, eta joan den hilean Etxeak eta hilobiak bere azken eleberria izango dena aurkeztu zuen.

Joan zen apirilean eldiarionorte.es-ek Atxagari elkarrizketa egin zion, non idazleak, euskal literaturaren egoerari buruz eta Espainiako politikari buruz hitzegin zuen: "Nik pentsatzen dut euskal literaturaren egoera beste herrialde batzuena baino hobeagoa dela, Euskal Herrian hizkuntzarengatik eta historia politikoarengatik artistak eta idazleak asko babesten dira eta. Euskal Herrian euskarazko idazlea izatea, adibidez, Kordoban gaztelaniazko idazlea izatea baino hobeagoa da", adierazi zuen.

Seguir leyendo »

Literaktum jaialdiak emakume izena du

Goitik behera eta ezkerretik eskumara: Christina Rosenvinge, Elvira Sastre, Espido Freire, Laura Freixas, María Sánchez eta Mariasun Landa

"Literaktumek garai honetako literaturaren eta gizartearen arteko konexioak arakatzen ditu beti, eta gaur egun, eztabaida publikoaren erdigunean diren auzi ugari eta larrien artean, beharbada ez da izango borroka feminista baino sakonera eta indar handiagokorik". Hitz hauekin aurkeztu dute azaroaren 11tik 24ra izango den Literaktum jaialdiaren programa berria. Bere artdatz nagusia literaturaren eta feminismoaren arteko loturak dena.

Hortarako, jaialdiak, emakume idazle sorta narbarmen bat bilduko ditu Donostian. Haien artean, Elvira Sastre, Maria Sanchez, Espido Freire, Laura Freixas, Mariasun Landa, Christina Rosenvinge, Paula Bonet, Eider Rodriguez, Kattalin Miner, Lucia Baskaran, Luisa Etxenike, Marta Sanz eta Cristina Morales. Hasiera batean, izen horien artean, 2018ko Literatura Nobel sariduna, Olga Tokarczu, egotea espero zuten, baina idazle poloniarrak adierazi zuenez, ezin izango da bertara joan. Halere, idazlea Donostian egongo da 2020ko martxoan.

Literaktumeko aurkezpena Bernardo Atxagak (Etxeak eta hilobiak), Ibon Martinek (La danza de los tulipanes) eta Karmele Jaiok (Aitaren etxea) egingo dute eta beren azken eleberriak aurkeztuko dituzte. Adam Zagajewski 2017an Princesa de Asturias saria jaso zuen idazlea ere Donostian izango da,El Fulgor de la poesia liburua aurkezteko.

Seguir leyendo »

Donostiako hesia: Melillako hesia gainditzeko erabili izandako ehundaka eskailera arte instalazio bihurtuta

'Muga', Fernando Claveríaren obra

Melillako hesia gainditzeko, migratzaileek, handik gertu dagoen Nador basoan aurkitutako materialarekin eskailerak sortzen dituzte. Orain, eskailera horiek arte instalazio bihurtuta, Donostiako San Telmo Museoaren aurrealdea apainduko dute, Fernando Clavería artistaren eskutik. Obra honek, 'Muga' du izena eta MUGAK Bienalak, Arkitektura Eskolen Astean parte hartzen du. 'Muga', Donostiako hiria apainduko du azaroaren bukaerararte. 

Claveríak 2005. urtean eskailerak artelan bihur zitzakeela pentsatu zuen. Hiru hilabetez gestioak egin ondoren, Melillatik Penintsulara ehundaka eskailera ekartzea lortu zuen, bere instalazioa sortzeko. Melillako hesiaren ondoan dago Nador basoa, eta hantxe jasotako materialekin egin zituzten eskailerak pertsona migratzaileek. 

La obra Muga, que hasta noviembre formará parte de la fachada de San Telmo Museoa, en San Sebastián

'Muga' deituriko arte instalazioa Donostiako San Telmo Museoan

Seguir leyendo »

'Bertsolaritza feminismotik (bir)pentsatzen', bertsolaritzaren alde feminista ikertzen duen liburua

Ane Labaka eta Miren Artetxe, 'Bertsolaritza feminismotik (bir)pentsatzen' liburuaren egileak

Bertsolaritza eta feminismoari buruzko gogoeta eta eztabaidarako materiala biltzen duen liburua argitaratu du Udako Euskal Unibertsitateak (UEU). Liburuaren izenburua Bertsolaritza feminismotik (bir)pentsatzen da eta Miren Artetxe eta Ane Labaka bertsolari eta ikertzaileek idatzi dute. Gai horiei buruz egiten ari diren zenbait ikerketa eta hausnarketari leku propioa eta ikusgarritasuna ematea eta, etorkizuneko gogoetak bideratzea, osatzea eta zabaltzea da liburu honen helburu nagusia. 

Liburuaren abiapuntua iaz Iruñean egin zen Bertsolaritza genero ikuspegitik UEUko udako ikastaroa da, eta Artetxek eta Labakak esan dute, azken batean, bertsolaritzari perspektiba feminista batetik begiratuz orain arte egin diren lan batzuen bilduma egitea izan dela beren lana.

Liburuan, Izar Alguerok (Sofatik oholtzara), Uxue Alberdik Bertsoraino (Kontrako eztarritik lanaren alderdi teorikoa)' Maider Arregik (Sofatik oholtzara', Miren Artetxek (Emakume bertsolari garaikideak. Ahalduntze-prozesu baten kontaketa), Maite Berriozabalek (Gaien garrantzia errealitate eta diskurtsoen eraikuntzan), Mari Luz Esteban Galarzak (Begirada bat bertsolaritzara feminismotik), Jone M. Hernándezek (Gorputz bat ikusten dut zure ahotsean. Gorputz generizatuak bertsolaritzaren soinu-bidean) eta Nerea Ibarzabalek (Naturaltasunaren azpiko guztia) parte hartu dute, eta beste hainbat emakumeek artikulu bana idatzi dute libururako, haien artean, Maialen Lujanbiok. 

Seguir leyendo »

Patti Smith Azkena Rock Festival jaialdiko kartelburua izango da

Patti Smith, feminismoaren sinboloa den abeslari mitikoa, Gasteizen izango da 2020ko Azkena Rock Festival jaialdian. Izan ere, New Yorkeko artista izan da rock jaialdiak iragarritako lehen kartelburuetako bat. L7 grunge eta punk rock banda kaliforniarra, Reverend Horton Heat, The Steepwater Band, The Steepwater Band eta The Faithless bandek beteko dute Social Distortionek eta Fu Manchuk zabaldu duten kartela.

Besteak beste, Smith ezaguna da "Because the Night" abestia Bruce Springsteenekin idazteagaitik. Bere abestiak, punk rocka eta poesiaren arteko nahasketak dira. Bestalde, L7 taldearen kontzertu bakarra Estatu mailan, Gasteizen eskeinitakoa izango da. 

Seguir leyendo »

“Eztabaidak Literaturarekin” Pedro Ugarte eta Felipe Juaristi idazleen eskutik

Felipe Juaristi eta Pedro Ugarte

Literaturatik bizitzea posible al da? Zeintzuk dira idazten duen pertsona baten helburuak? Eta beharrak? Literaturan prekarietatea nabaritzen al da? Galdera hauen inguruan gogoeta egiteko eta hausnartzeko, Felipe Juaristi eta Pedro Ugarte idazle eta poetak aurrez aurre izango dira “Vivir de la literatura o vivir del cuento” izenburua eramango duen topaketan. Izan ere, Bilboko Bidebarrieta Kulturguneak egiten duen “Eztabaidak literaturarekin” ekimeneko protagonistak izango dira asteartean, urriaren 8an, eta  José Blanco poeta arituko da moderatzaile gisa.

Bi idazleek Euskadi Literatur Saria irabazi dute. Ugartek, 1997. urtean irabazi zuen Los cuerpos de las nadadoras Gaztelaniaz idatzitako nobelarengatik. Juaristik, ordea, birritan irabazi du: 1998. urtean, euskaraz idatzitako Galderen geografia poema-liburuarekin eta 2000. urtean, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean, Animalien inauteria liburuarekin. Gainera, lau bider jaso du Poesiaren Kritikaren Saria, Denbora, nostalgia (1985), Hiri melankolia (1987), Begi-izaiak (2004) eta Piztutako etxea (2014) lanei esker

2007. urtearen hasieran “Eztabaidak Literaturarekin” egitaraua martxan jarri zenetik, euskaraz zein gaztelaniaz idatzitako literaturaren esparru osoko 300 egile inguruk hartu dute parte ekimenean, eta 10.000 pertsona baino gehiago bertaratu dira. Gaur egun, duela hamarkada bat bezala, egitarauaren helburua literaturara hurbiltzeko eremua eskaintzea da, baina bestelako ikuspegi batetik, letrak eta beste zenbait diziplina lotuz, arkitektura, musika, bidaiak edo matematikak, besteak beste, edo literaturaren genero batean zentratuz, genero horretan sakonduz, topaketa bakoitzera gonbidatutako pertsonekin egiten den jende aurreko solasaldiaren bitartez.

Seguir leyendo »

Erretratu ibiltariak, herrien oroimena bizirik mantentzeko proiektua

Eli eta Carlos argazkilariak dira. Bartzelonan hamabost urte bizi ondoren, hiriaren kaosetik ihes egin dute bere ametsa errealitate bihurtzeko: estudio ibiltari bat sortzea. Hala, 1982. urteko autokarabana batean Europako hainbat herrialde bisitatu dituzte eta argazki estudio ibiltari bihurtu duten autokarabanaz  herriz-herri ibili dira erretratuak atera eta bertan bizi diren lagunen istorioak ezagutuz.

Orain, Euskal Herrira bueltatu dira erronka bat burutzeko: "Retrato Nómada: Gipuzkoa". Hau da, Gipuzkoako herri batzuk bisitatuko dituzte bertako herritarrei erretratuak atera nahian, artxibo bat osatzeko. “Retrato Nomada: Gipuzkoa”, Gipuzkoako Foru Aldundiaren META! Diru laguntza eskuratzeko aurkeztu ziren proiektuen artean aukeratu izan da. Horren haritik eta proiektua burutu ahal izateko, Nomad Studio Art Elkarte Kulturalak diru bilketa kanpaina bat jarri du abian.

"Oso polita da jende asko ezagutzen dugulako. Argazkiak ateratzen dizkiegu eta edizioan parte hartu dezakete. Badaude pertsona batzuk hunkitzen direnak. 1900. urtean bazeuden argazkilari eta estudio ibiltariak, azoketan argazkiak prezio ekonomikoago batean egiten eta saltzen zituztenak. Hori berreskuratu nahi dugu", adierazi dute Eli Garmendiak eta Carlos Pericasek. 

Seguir leyendo »

Azkuna Zentroak bere ateak ireki ditu artistek euren prozesu sortzaileak publikoarekin partekatzeko

Jaiotz Osa eta Xabier Mujika, dantza garaikideko OSA+MÚJIKA konpainiako kideak

Azkuna Zentroal ateak zabaldu ditu sorkuntza artistikoa hartzeko eta beraz, artista egoiliarrek eta zentroko kideek garatzen dituzten prozesuak erakusteko. Joan zen ostegunean, irailaren 19an, Azkuna Zentrora hurbildu zurenek normalean ikusi ezin dituzten sorkuntza prozesu artistikoak ikusi ahal izan zuten. Azkuna Zentroak era askotako ekimenak antolatzen ditu, ikerketa, sorkuntza eta ekoizpena sustatzeko zuzeneko eta erakusketako arteen inguruan, artelanen ekoizpena bultzatzeko eta herritarrengana hurbiltzeko, hala egindako obra nola sorkuntzako prozesuak erakutsiz.

Jardunaldi honen inguruan, Komisario Berriak (KB) erakusketaren bigarren edizioaren inaugurazioa izan zen. Oraingo honetan, egoitza Azkuna Zentroa izango da eta hiru kasu ezberdin hartzen ditu, Garazi Ansak (Oiartzun, 1989), Marc Badalek (Bartzelona, 1976) eta Laura Vallések (Castelló, 1984) garatutakoak. Garazi Ansaren ikerketak artearen eta aktibismoaren arteko harremanak berraztertzea proposatzen du, hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran mugimendu feministak Euskal Herrian egindako lanaren eta artisten praktikekin dituen harremanen ikuspegitik. Marc Badalen proposamenak ‘naturaren eta landa-ingurunearen idealizazioa kanon kultural modura’, aztertzen du, Vicente Ameztoyk eta beste artista batzuek eraikitako imajinariotik abiatuta. Eta, azkenik, Laura Vallések ZEHAR eta Arena argitalpenen (Espainiako Estatuan laurogeiko hamarkadara hurbiltzeko funtsezko aldizkarien) jarrera kritikoetara eta jarduteko moduetara hurbiltzea planteatzen du, arte garaikidearen teoriatik eta kritikatik abiatuz. KB proiektua Azkuna Zentroa - Alhóndiga Bilbaok, CCI Tabakalerak (Donostia) eta Artium, Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoak (Gasteiz) batera garatzen dute.

Artista guztien artean, Jaiotz Osa koreografo eta dantzariak bere Loser piezaren sorkuntza-prozesua erakutsi zuen. Soloak hausnarketa egiten du millennial baten gogoan dagoenaz eta sentsazio horrekin bizitzeko moduaz. Xabier Mujikarekin batera eratutako OSA+MÚJIKA konpainiako kide gisa, kolektiboa bere mugimendu eta mintzaira berezia bilatzen ari da.

Seguir leyendo »

Gerra Zibila Gipuzkoan: duintasunaren memoria berreskuratzen duen erakusketa

Erakusketaren gerra garaiko hainbat objektu

Gerra Zibila Gipuzkoan; erresistentzia eta duintasuna izeneko erakusketak herrialde honetan garai hartako gertaeretan parte hartu zuten 10.000 lagunen istorioa kontatzen du, "duintasunaren memoria" berreskuratu nahian. Erakusketak omenaldia egiten die Gipuzkoan demokraziaren eta askatasunaren alde borroka egin zuten pertsonei, bai eta kartzela, erbestea, errepresioa edota heriotza pairatu zituztenei ere. Koldo Mitxelena Kuturgunean bisita daiteke abenduaren 28ararte.

Gatazkaren irudiak, objektu pertsonalak, gerran modu baten edo bestean parte harte zuten gizon-emakume guztien izenak, garai hartako antzerki eta zinema kartelak, etb. egongo dira ikusgai. Gainera, EITB eskainitako dokumentalak eta tailerrak egongo dira.

Soldados guipuzcoanos durante la Guerra Civil

Gipuzkoako hainbat soldadu

Seguir leyendo »