A realidade é iso ao que hai que terlle un respecto: hai que sacarse o chapeu ante ela. Hai un ano Trump e con el toda a barafunda parecía que ían arrasar. Tiña –teñen– un proxecto subversivo. Infiltrarse no Estado para corroelo. Socavar determinados cimentos da civilización. Pero hoxe a marea cede no seu empuxe. Os aranceis, a resistencia de Minneapolis, ás razzias do ICE, a guerra de Irán... nada saíu como pretendía o autor dos tuits máis disparatados da historia das mensaxes políticas. E mira que ten competencia. Tal vez estea acelerando o declive do Imperio, cometendo erro tras erro, máis ben que engrandecelo. A grande pregunta é se, como sucedeu con Orbán, as eleccións de midterm lle quitarán a maioría no Congreso e no Senado e se tanto el como o mundo MAGA aceptarán o resultado.

O seu aliado, Israel, quere remodelar todo Oriente medio e construír o Gran Israel facendo limpeza étnica e aumentando o seu territorio a costa do Líbano, Cisxordania, etcétera. Levado polo milenarismo evita todo compromiso e comete xenocidio. Pode que estea cavando a súa tumba a medio prazo. Nada é fácil, tampouco para as fantasías de omnipotencia da nova ultradereita. No delirio autoritario que encarnan a realidade é pura plastilina, a moldear á vontade. O narcisismo de masas séguelles o paso nesa loucura imposible. Pero a soberbia e a insolencia, advirten os gregos, ábrelle o camiño ao castigo dos deuses.

Tres universidades de Bélxica outorgaron un doutorado honoris causa conxunto a Francesca Albanese, a relatora da ONU sobre Gaza. Non poderían facer o mesmo as tres universidades galegas?. Albanese encarna a valentía fronte aos grandes poderes. Cando a UE miraba para outro lado, ou apoiaba servilmente a Israel, como continúa facendo –non foi expulsada nin de Eurovisión–, Albanese documentaba a catástrofe. Hoxe soporta ameazas de morte e sancións. A administración norteamericana tena no punto mira, emitíu unha orde que prohibe a todo americano proverlle todo tipo de “fondos, bens e servizos”, así, por exemplo, non pode usar as tarxetas de crédito, xestionadas por multinacionais americanas. O mesmo, por certo, lle pasa a unha ducia de fiscais do tribunal Penal Internacional, algo que a UE non debería tolerar. Ao tempo, arrostra a posibilidade de arresto en Alemaña, país no que, como na Grande Bretaña, a simpatía por Palestina está penalizada. A liberdade de expresión non vive os seus mellores momentos.

Que as universidades galegas lle concederan ese honoris causa sería un xesto. Mínimo ante o tamaño do horror. Pero un xesto de apoio á legalidade internacional; unha afirmación de que Europa -de Galicia que é parte de Europa- está cos dereitos humanos e contra os crimes cometidos por Estados. Sería unha pequena mostra de vitalidade da sociedade civil e das institucións universitarias. Sería algo que nos honraría a todos, como cidadáns e como sociedade. Sería algo que contribuiría a que a liberdade de expresión non sucumba ante as ameazas. Á espera, naturalmente, de que algún día, os autores de crimes respondan ante a xustiza.

Ía comezar explicando que a dos 30 é a década na que saen á luz as grandes contradicións, pero ese titular serviría máis para captar a atención do público millennial que como reflexo da realidade. Falaría de min, dos meus amigos e das persoas que me rodean. Estaríao empregando unicamente para sinalar as miñas pequenas decepcións tendidas ao sol diante de todxs. En realidade, o que quero dicir é que a maioría dos problemas que se me ocorren para abrigar baixo o paraugas deficiente desas “grandes contradicións” teñen que ver, sobre todo, co desclasamento —ou coa total ausencia de conciencia de clase, ou, o que é peor, coa súa invisibilización— máis ca con ningunha fenda xeracional, mesmo se esta existe.

Estou falando de mercar un piso. De ter trinta anos (ou vinte, corenta, cincuenta…, tanto ten) e decidir mercar unha casa. Ou querer seriamente —con moitas ganas e notificacións activadas en portais inmobiliarios— converterse en propietario. Ou, mellor aínda, sexamos precisos: non estou falando de mercar un piso, un terreo, un teito, un anaco de chan a diferentes alturas, senón de ser xa propietario por nacemento. Porque os xa propietarios entran en Idealista coa tranquilidade coa que un corpo musculado abre Tinder ou Grindr.

Nestes últimos meses, fun descubrindo que a cuestión da clase propietaria é hoxe un tema máis íntimo ca nunca. Probablemente o foi sempre, pero revélase máis persoal agora porque a crise da vivenda a puxo no ollo do furacán. Lembrades esa sensación ao final do instituto, ou xa na universidade, ou no voso primeiro posto de traballo, ao descubrir de súpeto que vos separaba un mundo respecto dese compañeiro que ata entón parecía mais ou menos igual ca vós e agora xoga ao tenis ou ao golf? Ese que mercou un SUV porque quere fillos ou un coche ridiculamente caro con feitura deportiva. Poida que no voso caso sexa alguén que viaxa constantemente en momentos do ano nos que os demais traballan. Ou se cadra non, ao mellor non reúne ningunha das condicións anteriores, porque non ten por que haber nada de caricaturesco na clase propietaria, ao contrario, ás veces só a acompaña un deslizarse pola idade adulta con maior facilidade ca nós, cun impulso invisible case sempre cheo de cartos e, agora mesmo, tamén de casas.

A situación do alugueiro e os prezos da vivenda en todas as partes do país fan que se convertese nun factor determinante mercar a tempo. É dicir, que ante a imposibilidade de estar buscando terreos mentres cursabamos quinto de primaria, a cuestión xeracional xoga esta vez un rol importante. Daquela, ábrese a fenda? Si e non. Penso nos meus pais en 2004 e regresa a idea de que sempre houbo quen podía mercar e quen non mercou nunca. Pero non deixedes que a historia familiar me arrastre. Eu, igual ca Rimbaud, serei de raza inferior toda a eternidade.

De modo que se mercar a tempo non é unha opción, cal é a couza que roe por dentro as relacións millennial? Pois ben, trátase dun conflito galego secular: as herdanzas, o patrimonio xa adquirido, a vantaxe de non ter que preocuparse pola vivenda, senón pola súa reforma, polas súas características e as comodidades que ofrece. Esa preocupación privilexiada. Esa zona inmensa de confort que modifica a visión do mundo.

Vivimos unha época na que se fai difícil asumir que —malia aos impostos de patrimonio e sucesións— non todos somos iguais ante a incerteza. E xa non é necesario nin sequera ser rico ou aburguesado. Bastan 70 ou 80 metros cadrados no centro da cidade, un apartamento coas ventás vellas no que antes foron arrabaldes, unha ou dúas prazas de garaxe aquí e acolá, unha casa deshabitada na aldea. Todos eles propios antes de nacer. En propiedade.

Hérdase a tranquilidade. O traballo previo do apelido dun. E, por suposto, herdar está considerado case, case coma nacer: inevitable. Pero e se resulta que ese patrimonio familiar cae nas mans de alguén que se quere seguir considerando solidario, reivindicativo? Pódese ser rendeiro de maneira ética? Pódense, poño por exemplo, axitar chaves en alto nas manifestacións pola vivenda e saber que na familia existen un ou dous pisos baleiros e unha casa que esmorece? Pódese saír á rúa cunha pancarta e non pagar alugueiro e estar pensando en mercar un apartamento na praia? Queixarse dos prezos sen coñecer este ansiedade?

A dimensión moral arredor da crise da vivenda é algo que me pesa. Pésame a través de cada historia particular. Hérdase a conciencia se non se herdan as condicións? Deberían as vantaxes e desvantaxes duns e doutros crear culpas e rancores individuais? Non veño falar do que nos divide, senón facer visibles as contradicións dunha sociedade en crise, dun fallo do sistema que se filtra ao interior, poño por caso, dun grupo de amigos que evitan durante anos certos temas arredor da terraza dun bar, procurando non facerse dano porque se queren; dunha familia na que se abandonaron as comparacións cando os nenos deixaron de xogar e tiveron os seus primeiros traballos. Pregúntovos: que ética persoal soluciona isto? Que traumas crea a invisibilización destas diferenzas? Quen está pagando 800.000 euros por ter vistas aos catro carrís da rúa Romero Donallo? O sistema é perverso. Nós, un pouco, tamén.

“Accipere quam facere praestat iniuriam” (É mellor sofrer unha inxustiza que facela) Cicerón. Tusculanas.

“Cae na fosa aquel/a que a cavou”. Proverbios 26, 27.

1. Castigo

Azucena Recio toma posesión despois de ser designada polo Consello Superior do Poder Xudicial presidenta da Sala do Contencioso Administrativo do Tribunal Superior de Xustiza de Galiza, e en uso de gran dilixencia (5 días despois) toma as primeiras decisións en exercicio do seu cargo. Traslada de maneira inmediata e forzosa á sección Cuarta os maxistrados Luís Villares Naveira e María Dolores López López, membros até ese momento da Terceira. Así mesmo, dous maxistrados da sección Cuarta son tamén, e de forma forzosa, trasladados á Terceira: Rosa Agrasso Barbeito e César Alexis González Fernández. Dunha primeira leitura poderíase desprender nada máis que un acto de xestión sobre a marcha da Administración de Xustiza ou de disciplina no exercicio das competencias da súa responsabilidade; mais, como se verá co paso do tempo, o deseño, decisión e execución destes traslados teñen unha raíz moito máis fonda e interesante que un asunto disciplinario ou reorganizador. Visto que as decisións admiten recursos e que algún dos castigados manifestou a súa intención de levalo a cabo podemos abandonar aquí este relato, dirimido só no interior do recinto das sedes xudiciais e pasearnos por outros ámbitos máis diáfanos e esclarecedores dos acontecementos.

2. Presión

Vén existindo desde hai tempo unha fonda presión mediática sobre a actuación do Contencioso do TSXG no asunto das autorizacións dos eólicos. Os dardos enfocábanse sempre cara ao maxistrado Luís Villares, nunha manobra de cariz propagandístico e de baixa estofa, para sinalar a un inimigo unipersoal das eléctricas. Mal enfoque, porque unha sala é unha sala (órgano colexiado, non individual), e as seccións tamén son órganos colectivos. O liderado na portavocía dos ataques á Xustiza é exercida, nomeadamente, polo xornal que cre que é a amígdala de Galicia, usando todo tipo de xogos informativos, arrodeando a verdade ou violándoa, cando for preciso. O aguillón final é do poder político do réxime, en consonancia co lobby eólico que non dan feito a patrañas, terxiversacións e propaganda, todo e unicamente en defensa dos intereses desta parte do capital.

Podemos, querendo, empezar polo principio: en que libro sagrado de guións da vida dos galegos está escrito que debamos ser produtores de enerxía eléctrica sen límite, condicións nen teito? Quen decide o destino económico dun pobo como o noso? As compañías eléctricas? Pois a resposta é: case si. Así foi nun tempo da negra ditadura. E non fixemos máis que producir electricidade en todas as modalidades a fin de servir para industrializar España, e aquí non ter nen luz para uso doméstico ou para uso industrial. Convivimos cun estadio Bernabéu (do Real Madrid) iluminado ostentosamente para os partidos nocturnos, servido con electricidade producida na Galiza, que pasaba de largo cara á meseta, ou cara onde Fenosa dispuxese. Seguimos exportando máis enerxía eléctrica da que consumimos e seguimos tendo problemas de distribución e de potencia para as necesidades propias. Quen escrebe o guión dos nosos destinos? Fenosa, Endesa, Iberdrola... o lobby eólico? Primeiro corolario.

Non necesitamos producir máis e moito menos encher o país de muíños como se fose un pesadelo do Quixote. Pero este é o meu razoamento, non o de ninguén máis. O TSXG atense no seu labor ao estrito guión que as leis marcan, e en función delas e da súa correcta aplicación actúa. De modo e maneira que unha vez concedidos permisos de instalación á compañías eólicas e recorridas polos afectados que observan unha aplicación administrativa deficiente, acoden ao Tribunal Superior de Xustiza de Galiza e atopan que o Contencioso lles dá a razón. E o Contencioso debe actuar con toda xusteza legal, xa que todos os recursos, contra as medidas cautelares que foron recorridas en casación ao Tribunal Supremo, foron inadmitidos. É dicer, a secuencia é: a lei, a petición de permiso de instalación á Xunta, a concesión (polo que se ve en precario), os recursos de afectados ante o TSXG, exame e medida cautelar e finalmente recurso polas empresas contra as cautelares, e finalmente inadmisión no Tribunal Supremo. Agochado este paso do Supremo só se da a coñecer o cabreo maiúsculo da Xunta do PP acompañado das eólicas. E para maior eco mediático fixase a atención nunha persoa cuxo nome e apelidos son abusados até a saciedade groseira. E onde estará o poder omnímodo dun home para poder facer todo isto só e chegar até o mesmo Supremo? E non será que na Xunta son vicarios dos intereses eólicos e atrapalladamente dan permisos coma churros, en forma de porras, neste caso? Onde está a raíz do mal funcionamento? Na lei? Na aplicación administrativa das condicións da súa aplicación? Na urxencia de cumprir rápido e dilixentemente cos intereses das compañías que albiscan o negocio de se instalar en terreo fácil: Galiza? Podemos escoller calquera das respostas. Nós inclinámonos pola chambonada de aplicación na concesión dos permisos (en concreto, a valoración do impacto ambiental) e pola urxencia dos intereses a satisfacer. O poder executivo debería reflexionar, como adoitan dicer, ás veces. Tamén pode ser unha boa praxe se analisa onde está o miolo da cuestión e comeza a mudar.

3. A obscenidade da relación poder político/económico

O Estado e o poder económico teñen relacións de proximidade sempre. No capitalismo poden aparecer máis formalizadas que noutros sistemas, mais danse sempre. O que podemos discutir son as formas ou a intensidade en cada formación social e en cada momento histórico. Que o poder político teña conexións co poder económico non é novo nen orixinal deste país. O feito de que exista relación máis ou menos íntima entre o PP e o lobby eólico non é novidoso, nen asombroso nen orixinal. Pior foi en Corea na etapa histórica coñecida como de relacións incestuosas entre eses poderes. Mal van tamén nas repúblicas inestábeis latinoamericanas sen control nengún das interferencias notábeis entre un e outro poder. En Europa –a dos máis desenvolvidos–, o Estado cohabita co poder económico tamén pero existen mecanismos de control legal que mitigan bastas interferencias. No noso caso amosouse como obscena esa relación de inxerencia. O intento de control por parte do executivo sobre o poder xudicial asoma nas declaracións de urxir ao xudicial a cumprir cos desexos do executivo, neste caso aguilloado polos intereses do lobby eólico. O que hai detrás é o negocio das compañías interesadas en lograr o primeiro posto de instalación –é dicer, a ocupación– do territorio propicio para a instalación de parques eólicos. O medular é a ocupación, o dereito conseguido de producir enerxía, neste momento, aproveitando as vantaxes da transición enerxética.

Noutros casos podería ser interpretábel a interconexión entre poder e goberno; neste, e como paradigma de mal funcionamento, ficou ao descuberto. Queda moito camiño cara unha democracia de maior calidade.

Este mes a Consellaría de Educación presentou unha Guía para fortalecer a convivencia e inclusión nos colexios e institutos. Non é nada novo, practicamente cada ano sacan unha iniciativa a custo cero (poida que só gasten na luz da sala de prensa o tempo que dura a presentación), inzada de “abordaxes multimodais” e “enfoques proactivos” para que o profesorado siga a facer malabares cos poucos recursos cos que conta ante problemáticas cada vez máis complicadas. Perdón, onde dixen problemáticas quería dicir oportunidades, como indica a nova guía. Para empregar a retórica da que tanto gusta Román Rodríguez, digamos que nos centros de ensino estanse a presentar oportunidades multiocasionais para poñermos en práctica técnicas de prevención de conflitos nun contexto profesoral deficitario.

A guía en si non ten nada de malo, inclúe modelos de convivencia positiva, xustiza restaurativa, enfoques baseados na cooperación fronte aos problemas, e en xeral perspectivas metodolóxicas que levan anos facendo parte de distintos programas formativos do profesorado e que a maioría de nós xa tentamos aplicar nas aulas. Céntrase nas indicacións para actuar en cooperación coas familias e co alumnado. O que me chamou poderosamente a atención é que non haxa un apartado sobre como resolver os numerosos conflitos que esta administración ten abertos coa comunidade educativa.

O profesorado galego vén de convocar unha nova xornada de folga para abril, coas mesmas reivindicacións que en todas as anteriores: redución de ratios, substitución das baixas, incremento de recursos nos centros, recuperación das condicións de traballo anteriores á crise de 2008 e diálogo coa administración. Lonxe de ver este conflito co profesorado como algo natural e positivo, como indica a súa guía, Román Rodríguez percíbenos como adversarios aos que castigar para restablecer a orde, e debería saber que iso é moi da vella escola e nada proactivo.

O modelo de convivencia que propón a guía da consellaría fai fincapé nun concepto de autoridade afastado da imposición e baseado na construción do respecto mutuo, algo que o conselleiro esqueceu ter en conta cando decidiu nomear o ex alcalde de Noia como director territorial de Educación na provincia da Coruña. Non é un segredo que o modelo de autoridade predilecto de Santiago Freire ten pouco de respecto mutuo e moito máis de golpe de Estado. Xa é a segunda autoridade “reactiva” que nos coa o conselleiro en menos dun ano, despois do subdirector xeral de Inspección que nos chama clase ociosa e se pregunta a que vén a teima co galego.

Canto ao papel das familias, a guía indica que a fórmula ideal para garantir o éxito escolar pasa porque os membros da comunidade educativa teñan unha participación representativa nos órganos que toman as decisións dos centros, como xa acontece no Consello Escolar. Non aclara a guía para que serve o consenso e o traballo de toda a comunidade educativa á hora de, por exemplo, actualizar o nome dun centro de ensino para reivindicar un barrio histórico como a Almáciga de Santiago, se despois chega o PP e decide que o consenso obedece a intereses espurios e que a participación representativa das familias está moi ben sempre e cando non vaia contra a sensibilidade relixiosa de Borja Verea.

Está claro que para Román Rodríguez fortalecer a convivencia e a inclusión é unha tarefa exclusiva do profesorado galego, a realizar en solitario, sen máis recursos destinados á inclusión, como profesorado de apoio ou coidadores, sen ninguén con quen dialogar nas xefaturas territoriais nin na inspección, e sen poderse apoiar nas familias. A guía, cos seus diagramas innovadores e os seus bonitos gráficos, quedará xenial impresa a toda cor sobre a mesa do despacho dalgún alto cargo da consellería, para que cando a prensa afín os entreviste xusto antes da próxima folga de profesorado, eles poidan dicir que de protestas non saben nada, que están moi ocupados innovando.

“Quen decidía cantos conselleiros debía ter un rei?”. A pregunta chega —coma case todas as cuestións interesantes— de improviso. Lánzaa un rapaz ao fondo da aula. No interior escuro e viscoso da miña cabeza, sae disparada unha pelota de pimpón. Rebota unha e outra vez, colle velocidade pasando de imaxe en imaxe, de feito histórico en feito histórico, de dato en dato. Cando non teño unha resposta que encaixe de maneira suave no espazo que abre a dúbida, trenzo fíos. Aperto nós. Todo ten que ver sempre con outra cousa. Así que nesta ocasión, non sei como, acabo explicando que o de menos nesa pregunta é o rei. O importante non é quen goberna, senón quen sostén o poder. Falamos do século XV, pero, nese preciso instante, refírome tamén a todos os que viñeron antes e aos que virían despois. Aos reis e aos que ocuparon o seu lugar.

Nunca me gustaron as grandes figuras políticas. De feito, aborrezo a política con nome e apelidos. Detesto as campañas electorais. Odio os liderados e parécenme ridículas as xestas individuais. Desconfío dos rostros nas moedas. Da Historia gústanme as datas e os pobos. Os espazos e a masa. O alumno, claro está, pídeme que concrete. Explícolle que despois dun rei sempre viña outro. Fálolle de que o poder, en realidade, ten moitos rostros e pouco memorables. O conselleiro bísballe ao rei na orella os humores dos súbditos sobre os que goberna. É dicir, o poder, sabédeo, é noso. E daquela, intento recrear para o alumno o espazo do Salón de Xogo de Pelota o 20 de xuño de 1789. Fálolle dos ventres dos estaleiros en Vigo no inverno de 1984. O Terceiro Estado. O proletariado.

Pero como se lle explica isto a quen aínda agarda respostas inmediatas? Abondan a Revolución Francesa e a loita sindical para convencer un adolescente sobre a importancia do seu papel no devir do mundo? Imaxino que non. Eu mesmo tardei anos en comprendelo. Esquézoo aínda de cando en vez. Un líder é a falsa promesa dun cambio inmediato, pero as cousas suceden cun ritmo distinto, un compás lento. Estes días, pensaba en como o “Non á Guerra” e o “Nunca Máis” non frearon de inmediato a masacre en Irak, nin purgaron os responsables da catástrofe do Prestige. A desmemoria convéncenos de que os grandes movementos sociais fracasaron. Non obstante, estou convencido de que sen ningunha desas manifestacións, non viviríamos hoxe nun país que condena o xenocidio en Gaza e se amosa contestatario ante os abusos de Trump.

No último episodio do podcast Delirios de España, conducido polo xornalista Juan Sanguino e centrado esta tempada na entrega dos Premios Goya do “Non á Guerra”, citábase precisamente o célebre discurso de Javier Bardem cando subiu a recoller o seu cabezón por Los lunes al sol. Bardem recrimináballe daquela a Aznar que a maioría parlamentaria non podía ir en contra do clamor do pobo, do estalido nas rúas. Visto dende hoxe, sinto que a nosa forza —salvo nos estalidos de violencia, nas sucesivas revolucións— é un magma lento. Que o importante é que esa lava que asolaga prazas e pancartas solidifique correctamente cando alcance o mar e non esboroe máis tarde.

Nas últimas semanas, non é Felipe VI quen recoñece os abusos da colonización de América, nin Pedro Sánchez quen se opón a Trump e á covardía da Unión Europea. Non son eles os que actúan ante a inxustiza, senón a historia do pobo sobre o que gobernan. A rei morto, multitudes. E en tempos de incerteza como os que vivimos, quen debería decidir cantos conselleiros ten un rei? Supoño que todo o mundo menos el. E iso, en realidade, é o único que importa.

Hai un certo tempo, o profesor de economía Manuel Gónzalez convidounos a Daniel Hermosilla e máis a min a un encontro con alumnos da súa facultade para comentar aspectos de Galicia, distrito industrial (Editorial Galaxia, 2024), un libro que mostra un mapa feraz de actividade industrial, pero que tende a ser ignorada. Foi un día bonito. No coloquio un rapaz fíxo esta pregunta: pero Galicia non está atrasada, ao ser periférica?

A verdade é que non respondimos con xeito á pregunta, que, cando menos eu, non esperaba. Debería facelo. Debería agardalo. A correlación entre os dous items “atraso” e “periferia” é un dos fetiches instalados na consciencia colectiva que non é fácil destruír. Forma parte dese tipo de ideas, ou prexuízos, que están tan arraigados no cerebro colectivo que ningún dato pode ousar descalabralo.

Periferia? Inditex é un monstro da loxística planetaria operado dende A Coruña. Pero, como é iso? Non debería estar ubicado en Leganés? A compañía extende as súas pólas e ramallos literalmente por todo o mundo. É famosa a sala de pantallas dende a que se rexistra a actividade en toda a cadea da compañía. Alguén se fixo a pregunta de por que naceu aquí? Foi un erro? Azar? Inditex fixo nacer e/ou expandirse outros segmentos económicos: o sector do contract, o informático ou ata o de de fabricación de etiquetas para embalaxe. É a principal compañía de textil do mundo. Non hai máis que dicir.

A industria conserveira é a de maior tradición no país. Galicia é unha potencia mundial neste ámbito, o que sería complicado de nacer en Salamanca. É o produto non só de estar no bordo do mar, senón do know how acumulado durante xeracións. Cantas factorías no mundo son propiedade de conserveiras con base en Galicia? Na procura de materias primas e mercados esa industria comprou ou instalou fábricas en Ecuador, Guatemala, Chile, Brasil ou Marrocos. Pescanova comezou a súa presenza en Sudáfrica hai sesenta anos. Frinsa levou a Singapur a central de compras de atún. O grupo Dávila, no inicio unha compañía marítima e de armadores, estendeu a súa actividade á loxística aérea, ferroviaria ou do transporte por estrada.

Stellantis exporta coches. Por vía marítima. Axudou para que se instalase en Vigo nos anos 50 a súa posición estratéxica no bordo atlántico, en especial a conexión maritíma da cidade coa Bretaña, ademais de dispoñer de enerxía, tecido industrial e nivel de formación. E da decisión gubernamental, naturalmente. Stellantis fixo desenvolver un cluster de industrias do automóbil, agora expandido á aeronaútica ou os drons mariños entre outras actividades. Foi un erro?

A industria agroalimentaria, que é unha industria moi potente, e non unha confederación de minifundios como quería o tópico que aínda pervive, debería nacer en Chamberí? Madrid, por certo, apenas ten industria. É o que é –servizos financeiros, loxística, sede de empresas e grupos de comunicación- por motivos políticos, pola fenomenal concentración de centros de poder, pero a sede da empresa radicada en Madrid ten a súa actividade en Huelva, ou en Vigo. En Corea do Sur, ao parecer, como indicaba o economista Ramón Yáñez, a sede fiscal dunha empresa non pode estar máis que a unha distancia de certo radio da sede física, pero, aquí, polo que sexa, non é o caso.

Os asteleiros de Ferrol, como os de Vigo, deberían nacer en Ávila? A construción de navios, que no seu momento tanta madeira esquilmou da contorna costeira, debería producirse noutro lugar? Petroleiros e plataformas, buques de guerra e gaseiros, todas as derivadas desa tradición construtiva, onde deberían estar feitas?

Pero non só en Galicia, na península a actividade económica estivo máis ben situada no bordo. Dende esa perspectiva, Madrid é máis ben a periferia. Capitalismo extractivo, chámanlle algúns. O que non impide que exerza un magnetismo case místico. O historiador estadounidense David R. Ringrose mostrou como, nos albores da idade moderna, a capital imperial fixo fracasar Castela. É algo que non acostuma mencionarse. Outros historiadores aduciron que a derrota dos Comuneros foi a derrota doutra España posible. Era unha idea moi asentada no liberalismo e o republicanismo do XIX.

O mediterráneo foi durante milenios unha onda de enerxía. A Grecia clásica foi un mundo de polis, de pequenas cidades entre as que destacaba Atenas. A Italia renacentista, de cidades-estado, de Florencia a Venecia. Nin a civilización grega nin o capitalismo europeo naceron de estados-nación. Cando o mundo virou ao Atlántico, despois do descobremento de América e da ruta a Asia, os Países Baixos viron medrar a retícula urbana. Portugal construíu un imperio, como a Gran Bretaña. Por qué Galicia, situada no bordo atlántico, non puido aproveitar nese momento esa posición? A resposta é complexa. A historia da Gran Bretaña ten moitos matices. Alí onde naceu a revolución industrial a fins do XVIII Manchester e Liverpool tiñan un dinamismo que perderon a día de hoxe. Londres desindustrializouse despois da segunda gran guerra. A Gran Bretaña cebou unha cidade post-industrial e concentrou o poder en Londres a través do que foi chamado a “economía do coñecemento” e de facer da City un centro financeiro extraterritorial, pero fixo entrar en crise o país. O resentimento que iso creou facilitou o Brexit. Francia, modelo borbónico replicado en España, centralizou en París. Nin Alemaña nin Italia funcionan así. Hai máis posibilidades.

Non todo foi mal en Galicia. A día de hoxe, a principal misión do goberno galego non é traer empresas paracaidistas de fóra, do estilo de Altri, como se iso fora o maná e Galicia un deserto industrial. O primeiro é saber que industrias hai aquí. E que iniciativas se poden desenvolver. Que prioridades e elementos facilitadores. Para continuar impulsando o tecido de empresas e a cooperación entre elas; para favorecer que sigan medrando, creen novos produtos e consigan novos mercados. Crear unha marca-país non é inútil. Fraga intentouno, e tivo certo éxito. Goberne quen goberne convén ter un modelo de política industrial. Moitas das empresas que mencionamos, no sector industrial, no conserveiro, no lácteo, no de viño, foron ou están sendo compradas por capital foráneo. A seducción de vivir de rendas. Pero, non sería conveniente que tiveran arraigo?

Para impulsar a actividade, o PP, partido de goberno en Galicia, seguramente disporá do instrumento do goberno do Estado dentro dun ano. Hai perigos evidentes: o modo en que a produción de coches eléctricos poña en cuestión industrias da área de Vigo, pero tamén posibilidades. Nese caso, nas súas mans estará mellorar a rede ferroviaria para facer de Galicia unha cidade ben conectada. O ideal sería unha rede en anel conectando as sete cidades. O tramo Ferrol-A Coruña é o máis decisivo para lle dar un impulso á conurbación das rías ártabras, de Mugardos a Pontedeume ou Betanzos.

Pero a conexión con Porto e o Norte de Portugal non o é menos. E con Europa. Ollo: favorecer o tráfico de mercadorías por tren é asunto fundamental. Como as conexións marítimas. As cidades crean valor, pero hai que favorecer a mobilidade, crear transporte de proximidade, facilitar a conexión, o intercambio de ideas e actividades. Urbanizar con xeito o crecemento das cidades centrais e coser con elas as novas periferias sería un aporte á calidade de vida da poboación pero tería derivadas económicas, ademais de sociais.

Boa parte das empresas do país naceron aquí porque non podían nacer noutro lugar. A perspectiva de Galicia como periferia é unha falacia que responde á idea de que capitalidade política, riqueza e actividade económica son elementos intercambiables. É unha evidencia que non é tal: Washington non é New York, nin Roma é Milán. Shanghai ten tanta industria como Beijing. Pero dicir o evidente ás veces parece revolucionario.

Parece non moi xusto, ou mesmo non moi axustado aos tempos, falar de organización empresarial, das empresas públicas, sociedades estatais como Correos ou tan sequer de melloras na vida dos/as cidadáns grazas ao papel desempeñado polo Estado español. Alongadas as accións ilexitímas do Estado de Israel e as dos EUA, de modo e maneira que pasan polo ceo de media Europa todo tipo de mercadorías de guerra, e nós aquí, observando como nos vai ou nos podería ir en tempos de paz máis ou menos normais. Mais o inmediato non xustifica que perdamos de vista as melloras en servizos públicos que se poderían acometer. Mesmo somos da crenza que esa é a directriz do Goberno español ao se negar de feito a entregar á industria armamentística ianqui o 5% do gasto equivalente a esa porcentaxe do PIB, e seguir coa senda de utilizar unha gran parte dese gasto en melloras sociais directamente destinadas á vida diaria e económica dos cidadáns.

Dúas novas incitáronnos a botar unha ollada a Correos: unha, a desaparición en Dinamarca do servizo postal estatal de reparto de correspondencia a domicilio. Pasounos como con outras accións dos gobernos dos países nórdicos. Será o inicio de accións semellantes a imitar ou é que no afán dun aforro no límite convertéronse en irresponsábeis? En Dinamarca non podes escreber cartas porque non tes servizo de Correos público que as distribúa. Aquí existe nominalmente pero, por mor da absoluta ineficacia na distribución, acabarase convertendo en inútil totalmente pensar que despois de escreber e enviar vai chegar -en tempo normal na vida- ao seu destino. Así, por exemplo, as cartas e efectos postais do mesmo tipo seguen unha curiosa ruta -non ecoloxicamente sostíbel- que fai que as cartas, antes de chegaren ao seu destino, coñezan moito mundo.

Unha carta de Lugo cidade para Lugo cidade (extensíbel a calquera urbe galega) non se clasifica na cidade e simplesmente se entrega. Primeiro colle camiño ao centro de Correos en Lavacolla (Centro de Tratamento Automatizado, CTA) e logo, alí, visto que non foi suficiente viaxe, son enviadas a Valladolid, a un centro semellante pero mellor dotado -ao parecer- para clasificar e, logo, coa viaxe á contra, distribuír nos respectivos destinos. Así se explica que aqueles que precisan comunicar dun día para outro na propria cidade, sabendo que ese servizo pode demorar 4, 5 ou 10 días, se vexan obrigados a utilizar sevizos postais de compañías privadas co consabido sobrecusto que iso significa. É este modelo de clasificación e final reparto un aviso para que se entenda que Correos non vale como servizo postal de sempre? É por seguir o modelo danés que previamente e con planificación empresarial á mantenta se vai avisando de que non vale como servizo para eses mesteres? Ou é unha maneira basta de incitar ao abandono da relación epistolar tanto entre cidadáns como entre empresas e institucións públicas? Non se pode dicer que hai mal servizo e se envían poucas cartas ou será que hai moi poucas cartas a enviar porque o servizo está en desaparición?.

Non obstante, Correos existe. Mesmo podemos dicer que existe cunha realidade nova. Ou novísima. Nas oficinas de Correos das cidades hai de todo. Ía dicer que menos comida, mais non é certo, porque hai caramelos. Podes atopar das máis diversas mercadorías que pensabas que che venderían nunha oficina postal: bonecos, abanos de vivas cores (non sei se imitando o arco da vella ou a enseña lgtbi), botellas para levar auga nas viaxes, contos de coloríns para nenos, rifas da ONCE, tarxetas de crédito, balizas para autos, seguros dunha compañía privada… Ante tal escaparate, a miña primeira pregunta foi saber se nas xanelas de atención ao público ao cargo de funcionarios de Correos era posíbel adquirir tal diversidade de bens e servizos. A resposta é: si.

Agora, a segunda pregunta. Entraba no exame das oposicións este tema de vendedor de mercachifres? A resposta é: non. Sen previo aviso nen modificación algunha na organización do traballo aparareceron mercadorías para ser traficadas ao mesmo tempo e coa mesma dedicación que os efectos postais. Mais aínda hai segunda parte. No caso dos seguros, compañía AXA, os/as carteiras rurais deben dedicarse a oferecer seguros directamente nos domicilios facendo de axentes gratuítos para a compañía, co que esta acción significa: un abuso por parte da aseguradora da lexitimidade e confianza de que gozan as/os carteiras no rural. Ás veces é o único contacto co exterior que chega ás vivendas en núcleos illados ou en hábitats moi dispersos. Iso si, despois da recollida de todos os dados de interese para unha aseguradora que realizan os empregados de Correos, e se dan asinado unha póliza, reciben unha comisión. Este mecanismo de eficacia empresarial fantástica é desfrutado por unha só empresa cuxa chegada ao convenio con Correos é cuestionada por sindicatos (non dos hexemónicos no Estado) e no Congreso dos Deputados polo BNG. O mesmo cuestionamento de funcionamento dáse nos contratos de patinetes (no mercado de Correos) e o das balizas, por falta de transparencia.

Agora ben, dados os pasos noutras seccións de Correos, non se pode aseverar que estexa en desaparación senón que emprendeu un camiño dunha privatización propria desta época. É sabido o auxe e crecemento positivo do comercio en liña. Consecuencia foi o crecemento moi positivo da distribución de paquetaría. Correos comprou no 2001 Cronopost. Logo converteuno en Correos Exprés que funciona no Grupo Correos mais como empresa privada. A súa vez, os servizos dividíronse en dous: os que son urxentes, para o privado, e os de máis de 48 horas (menos rendíbel) para a parte pública. Claro que a parte urxente, rápida e eficaz para os clientes funciona cunhas eivas laborais semellantes ás da precariedade das empresas privadas: horarios impensábeis, salarios cativos e mesmo falsos autónomos (até na posesión dos vehículos de Correos exprés faise como nas empresas privadas de distribución de paquetaría: os vehículos son responsabilidade dos traballadores). Diciamos privatización do século XXI, mais a mesma constante dos inspiradores liberais/ortodoxos na economía pública: o Estado coa parte menos rendíbel, e onde hai negocio, para as empresas privadas. Socializando perdas e privatizando beneficios.

A Xunta vén de anunciar en Fitur hai apenas unhas semanas o futuro Camiño do litoral, o ambicioso proxecto de unir os 1.300 quilómetros da costa galega a través dun itinerario que se poderá percorrer a pé ou en bicicleta. A iniciativa non aparece acompañada polo de agora nin de medidas ambientais robustas, nin de estudos de impacto transparentes. Pero acaso alguén quere informarse sobre esas minucias nunha feira internacional de turismo? Aquilo tiña que ser unha festa, non un mitin ecoloxista. Quizais por iso, a titular de Medio Ambiente e Cambio Climático, Ángeles Vázquez, preferiu insistir na presentación á prensa en Madrid —onde se non?— en que “Galicia é Camiño; Galicia é litoral; Galicia é calidade”. A falta de articulación no discurso e o lema de chiringuito —de praia, pero tamén político— parecen feitos á mantenta para o ton irónico deste artigo, pero créanme, o mellor de todo isto é que non tiven que inventar nada, todo está na nota de prensa que a web oficial da Xunta ofrece sobre o acto. No mesmo texto, nin rastro da preocupación pola presión —directa ou indirecta— sobre ecosistemas fráxiles como areais, dunas, ou tramos xa degradados polos procesos erosivos. Brillan tamén pola súa ausencia as referencias á saturación dos servizos ou o posible descontento da veciñanza afectada.

Os dous millóns de euros proxectados como orzamento inicial —aínda que escasos, ninguén dubida de que a cantidade se poida ampliar tratándose de explotación turística— están pensados para o investimento directo no acondicionamento das infraestruturas. Toca a uns 1.600 euros por quilómetro. Non dá nin para medio ano de viaxes entre Santiago e A Coruña pola AP-9. Pero todo se andará. Este novo camiño sen apóstolo trae ademais baixo o brazo unha aplicación móbil: a APP Conecta litoral, que guiará ás viaxeiras e viaxeiros a través dun sendeiro que —cito textualmente— “representa a materialización de Galicia Calidade”. Fíxense que son palabras maiores. Iso non o pode dicir nin a app do Sergas.

Mais non vaian pensar que este é un camiño ideado unicamente para a xente que vén de fóra, para os turistas que xentrifican —coa axuda dos particulares e o amparo das institucións— as vilas da nosa costa e a súas cidades. Diso nada, porque por se todo o anterior non fose suficiente, o Camiño do litoral, anuncia a Xunta, servirá para “vertebrar territorio”. Lendo isto, e como rapaz do interior da Costa da Morte, imaxino que —a pé ou en bicicleta— esta nova atracción turística traerá consigo ao rural servizos básicos de sanidade, educación e transporte. Que fará que pasen máis buses de liña e que estes veñan cargados de persoal sanitario, peóns agrícolas, profesorado, xente con gana de quedar. Que reactivará a economía dos concellos menos densamente poboados. Que acabará coa soidade non desexada. Imaxino, si, que iso é o que entende a Xunta por vertebrar un país, por conectalo e dotalo de cohesión. Pero se cadra non. Que saberei eu que nunca quixen ser conselleiro de nada.

Hai exactamente un ano, a mesma Ángeles Vázquez reivindicaba Galicia como “refuxio climático natural” en Fitur para “atraer visitas en calquera época do ano”. Prometía “confort, seguridade e descanso” para os visitantes. A min, a insistencia da persoa á fronte das políticas medioambientais e contra o cambio climático da Xunta por estar nunha feira turística faime sospeitar cousas, pero non direi cales. Pola contra, preguntareime aquí se Vázquez coñece o significado exacto de “refuxio climático”. Se sabe o que é un refuxiado. Se desexa para a cidadanía galega ese status: refuxiados dentro do seu propio país, do seu territorio espoliado.

Nunca esquecerei o slogan de Feijóo nas eleccións autonómicas do 2020: Galicia, Galicia, Galicia. Así, sen máis. Tres veces. Coma quen o pronuncia ás escuras fronte ao espello do baño e despois bota a correr con medo de que se lle aparece unha rapaza morta ou o diaño. Unha lenda urbana. Que é Galicia para o Partido Popular? E o litoral para Ángeles Vázquez? Que todos vivimos dentro dunha marca —a identidade (aínda máis a colectiva) é un concepto demasiado complexo e perigoso segundo os poderes fácticos— é algo que xa asumín no caso galego e no de parte do estranxeiro. Sei que esa é unha dinámica que nos excede como pobo. Pero aínda así, non deixa de arrepiarme que Galicia sexa “calidade”. Que cada vez que Galicia é calidade, non deixe de ser conflito, desigualdade, precariedade, abandono, eucaliptos, terra queimada, parque eólico, falta de cobertura —móbil e sanitaria—, casas sen xente, xente que morre soa. Poden o decorado e a propaganda substituír a realidade? Poden anular ou silenciar as preocupación reais das persoas que habitan un lugar e o conforman? Vertebrar non é trazar unha liña azul sobre o contorno dun mapa. Deste lado nós e do outro o océano. Un lugar para ser visto e non vivido. Galicia, Galicia, Galicia. Para quen é o país que pronunciades?

En 1994 dous mozos asasinaron a puñaladas un operario de limpeza madrileño que agardaba polo bus para volver á casa despois da súa quenda de traballo. Cando a policía os detivo, explicaron que escolleran a súa vítima ao chou, seguindo unha especie de xogo que eles mesmos inventaran co obxecto de cometer un asasinato. A prensa tradicional, que era a única que existía daquela, quixo sensacionalizar aínda máis o crime atribuíndoo ao pánico moral de moda na época, os xogos de rol, como antes fixeran co satanismo e antes aínda con Mick Jagger. Os medios de comunicación de masas sempre tiveron moi claro como se reparten as culpas dos crimes violentos: se un criminal con filiación ultradereitista empuña varias armas automáticas para matar 69 adolescentes de campamento, foron os videoxogos, ou as drogas, os que o radicalizaron. Pouco despois do chamado “crime do rol” descubrín eu o máxico mundo dos dados de máis de seis caras e as partidas baseadas nos Mitos de Cthulhu de H.P. Lovecraft. Lembro a chufa da miña familia co tema, pero tamén lembro ter que explicar en máis dunha ocasión que se xogaba sentados arredor dunha mesa, e non seguindo xente inocente pola rúa, porque ás veces detectaba un asomo de dúbida nas piadas afables da miña familia. Por moito que me coñecesen, e que se fiasen de min, era difícil non deixarse levar pola cantidade de artigos e editoriais incendiarios que a prensa seria lle dedicou durante catro ou cinco anos ao pernicioso novo culto.

Nas últimas 48 horas non deixei de ver nas miñas redes sociais referencias aos therian, un termo que a semana pasada non coñecía. O que teñen en común todas as noticias que atopei en distintos medios de comunicación, alén de repetir con máis ou menos énfase as advertencias sobre o perigo que entrañan, foi que todas foron publicadas nos últimos catro días malia a que o movemento leva décadas existindo. O venres no instituto escoitei varios comentarios moi escandalizados, primeiro na sala de profesores e máis tarde dentro da aula, por parte de xente que estou segura de que, coma min, non coñecía a palabra até que alguén lles explicou (nun vídeo de Tiktok, de Facebook ou de La Voz de Galicia, segundo a franxa de idade) que os adolescentes de agora, ademais de ter un pésimo gusto musical, e non querer traballar, e non saber aburrirse, tamén se integran en subculturas perigosísimas nas que se identifican con animais e se esquecen de ser humanos. Visto o rebumbio, aproveitei unha das clases nas que saíu o tema para falarlle ao alumnado sobre o pánico moral, e puxen un recordatorio no calendario do móbil porque lles apostei que dentro dun ano exacto lles ía preguntar que pasaba cos therian e non ían lembrar nada do asunto. Despois pregunteilles cantos deles ían a concertos cun cueiro posto, porque este verán varios membros da miña familia me aseguraron que “agora” “todos os chavales” van aos concertos con cueiro para non perder nada do seu artista favorito, algo que sen dúbida viran nun vídeo de TikTok, de Facebook ou de La Voz de Galicia. Seguramente haxa un par de persoas ás que lles pareceu boa idea poñer un cueiro para ir a un concerto, o mesmo que hai un tipo que se operou a cara para se parecer a un tigre ou haberá outros dous que comen a comida do comedeiro do can, pero tamén sei que eses tres, catro ou cen exemplos son os que as redes e os medios tradicionais transforman en norma para captar atención, visitas e publicidade, nos casos máis inocuos, ou para xerar opinión e criminalizar colectivos nos máis perniciosos. Outra historia que escoitei máis dunha vez nas salas de profesores foi a do velliño que foi polo pan e cando volveu tiña a casa okupada, e dadas as estatísticas de invasión de morada facilitadas polo Ministerio del Interior, só cabe concluír que todas as persoas que algunha vez me contaron esa historia estaban a falar do mesmo velliño.

O pánico moral pode facer graza cando o revisitamos ao cabo dos meses ou os anos como lle prometín ao meu alumnado, como os chistes sobre os xogos de rol, os cueiros nos concertos, ou as listas sobre cancións “satánicas” que algúns catequistas facían circular entre a rapazada nos anos 80, pero cómpre lembrar que sempre hai quen o instrumentaliza para atacar ao diferente ou para facer avanzar unha axenda retrógrada. O mesmo venres ao saír de clase lin no xornal que o PP mais o partido abertamente fascista prohibiran o uso do burka afgán na casa do Concello de Burgos, o que sen dúbida constitúe un triunfo do faro moral de occidente contra o integrismo relixioso. Esta medida urxente promete ser só o comezo dunha serie de prohibicións fantásticas en todas as institucións nas que o PP compita cos ultras por un feixe de votos. Non sei cantos burkas se ven a diario polos corredores dos concellos e deputacións de España, pero si sei que mentres discuto sobre iso non estou a falar sobre cousas que si vexo a diario, como as clases de relixión dentro das escolas públicas, por seguir co tema da aconfesionalidade do Estado.

Estou segura de que nas próximas horas o presidente Rueda se sumará ao carrusel de cargos indignados que lle esixen ao goberno central prohibir prendas de roupa que aquí ninguén leva, quer burkas, quer orelliñas de gato. O caso é xerar pánico, que para algúns se transforma en likes e para outros en escanos. E se con todo o que lles contei aínda non están asustados, poñan os informativos da TVG cinco minutiños, que seguramente atoparán unha peza sobre a afganización de Salceda de Caselas ou a opinión experta dun cazador sobre que facer no caso de atoparmos un therian ceibo polo monte.

A nogueira. É desesperante ler os comentaristas políticos da capital antes e despois das eleccións de Aragón. Pasan o tempo dándolle esta recomendación ao PP: “Non alimentes o monstro, que vos vai papar”. Parecen non entender isto tan simple: Vox axita as pólas e o PP recolle as noces. No hipertenso convoluto madrileño no que o poder, o diñeiro e a información circulan e se entrecruzan, Ayuso non fai nada distinto nin xesticula menos que Vox, porque é unha irmá xemelga. A Ayuso gústanlle as noces que recolle, pero ela non para de usar a provocación como un trazo de estilo. Ayuso: a dereita que manda en Madrid, líder da única capital europea que é máis conservadora que o conxunto do seu país. É tan difícil de entender que no seu universo existe continuidade e non salto? Que comulgan ao unísono na mesma fe? Que dereita extrema e extrema dereita comparten o horizonte? Que son brazos da mesma árbore? Se quixeran camiñar separados, faríano. Madrid é un convoluto. En Estremadura ou Andalucía ou Galicia non é necesariamente así. Ou non tanto.

Certas elites dirán no seu momento que hai que deixar gobernar ao PP para que non dependa de Vox, pero é improbable que tal proposición teña éxito. Non polo PSOE, que tamén, senón polo PP. Sería suicida para os dous partidos, pero aínda máis para o PP, que gastou moita enerxía en enervar e radicalizar a súa base. A un votante do PP vanlle dicir que hai que apoiarse nos delincuentes, nos corruptos, nos puteiros, ditadores, totalitarios, bolivarianos, asasinos, comunistas, etarras, separatistas, nos políticos woke, gobernantes ilexítimos, regularizadores de migrantes, protectores de boomers e okupas? Realmente, cantos entenden que o autoritarismo e a violencia que propoñen significa un conflito civil? Despois de lustros moldeando mentes irritadas, de súpeto unha lagoa zen? Un longo ooommm na postura do loto? É, creo, unha fantasía nostálxica destinada a bater contra as penas. Cando aboas a terra co esterco da inimizade non é fácil que brote a concordia.

A Brunete mediática. Hai que ser moi inocente para pensar que a asombrosa cifra de medios radicados en Madrid se podería soster sen a asistencia económica da dereita, non só a política, tamén a empresarial (é asombrosa a cantidade de diñeiro que se gasta en todo o mundo para que a xente pense o que ten que pensar!). Poucos sobrevivirían sen ese chorro de diñeiro. Ayuso reparte cartos a mans cheas en dixitais, televisións, radios e fábricas de bots que viven desa paguita, pero non é a única que solta o parné. A práctica totalidade dos medios son de dereitas: non se entende que poidan sobrevivir. Pero non viven do seu público, senón que ofertan a súa capacidade de mobilización e condicionamento da conduta: o que está no mercado é un convoluto mediático a gran escala e inextricable. En Madrid viven sete millóns de habitantes e hai radicados da orde de 1.000 medios de comunicación. Toca a un medio cada 7.000 habitantes. Hai sitios onde hai menos bares..

Por suposto, aos indios autóctonos nese inmenso extrarradio que hoxe é España tamén se nos instrúe dende a altura centrípeta da civilización. Segundo Reuters, o 37% da poboación española evita activamente as noticias de maneira. Servidor é un deles. Libros, Radio Clásica e programas sobre construír casas para evitar a manipulación do estado de ánimo. O 70% desconfía das noticias: fai ben. Nótese que se trata do estado de ánimo. Un certo ideal de civilización era dotarse de xenerosa liberalidade e serena racionalidade. O obxectivo activo de boa parte dos medios é atentar contra ese ideal, para meter aos cidadáns nunha burbulla de exaltación irracional. Pero ese océano infinito foi o que fixo dimitir en dous días a Casado e o que pon firme a Feijóo. Se se move da posición fixada, Ayuso indicaralle a porta de saída, como ao seu antecesor. Se resiste, será presidente. Cando menos, é a lóxica coa que actúa.

Dereita revolucionaria. Vivimos ás portas de cambios que van ser traumáticos. Non se trata de alternancia no goberno. Pode que a UE sucumba ante o ataque combinado de Trump e os “partidos patriotas”. A meta é derrubar os consensos en beneficio dunha nova orde autoritaria. Arrasar. Ningún piar do estado do benestar quedará indemne e a policía será usada para perseguir e disciplinar o descontento. Vox quere eliminar a autonomía, ilegalizar partidos -entre eles, o BNG- e ir por todo. Destruír o modo de vida europeo e o modelo da integración social para crear un foxo entre os de arriba e os de abaixo, ao estilo dos países do Sur de América. O uso da idea de decadencia, versionada con distintas melodías, e a construción do inimigo son as ferramentas para a regresión. É o mesmo patrón en Arxentina, Estados Unidos ou España. Quen non o vexa é que non quere velo. O mundo está vivindo o impacto dunha enxeñaría social ultraconservadora. Steve Bannon cóntallo a quen o queira escoitar. Como Thiel ou Musk. España tamén é un laboratorio. Pero, por suposto, iso non quita que ter a quen odiar, a quen converter no chivo expiatorio das propias frustracións, non sexa un pracer para moita xente.

Un tripartito posible. Cun ciclo político de tal magnitude, o PP parece seguro en Galicia, aínda que talvez non en solitario. En Galicia a irritación, de momento, vén amortecida, pero calquera día desbordará e non será bonito. O humor do país pode cambiar rápido baixo as condicións das convulsións europeas que ameazan o horizonte. A todos nos conviría a moderación e a paz civil, pero aprendices de bruxo non faltan. En todo caso, o PSdeG carece de imaxinación política e o BNG intenta, pero non consegue, saír do círculo de lume no que el mesmo se pechou. Así que todo está baixo control, do punto de vista do PP, que pon en sordina o radicalismo dos seus correlixionarios madrileños sen separarse no fondo del: os seus portavoces, no Parlamento e nas redes, imitan o estilo agreste pero, polo que sexa, non se traspasa á rúa. Polo de agora.

Pode aumentar o perímetro das dúas forzas no medio da revolución autoritaria /conservadora sen que sexa un xogo de suma cero entre elas? Pode o PP perder apoios que non vaian para Vox? Existe unha opinión máis tranquila que non comparte determinadas derivas? Unha innovación que mova o taboleiro, un xiro imprevisto da opinión pública, unha mutación social ou un efecto bumerán poderían provocalo, pero nada diso parece probable. Aínda que nada está escrito, por suposto. As elites, en Europa, están tensando tanto a corda -ás veces un pensa que por estupidez- que calquera día se poden atopar co inesperado. Ninguén sabe as reviravoltas que están apostadas despois da volta do camiño. O PP en Galicia, con Rueda, de momento, apréstase a construír vivenda: non quere aparecer como quen desmonta servizos públicos. Pero non controla a atmosfera. As recentes eleccións mostran que as autonómicas se están convertendo en avatares das xenerais. Sucederá aquí.

Así as cousas, e aínda que os prognósticos deben ser sempre tomados con escepticismo e só poden ser tomados como hipóteses máis ou menos razoables, cabe imaxinar que poida gobernar, no futuro, un tripartito PP/Vox/DO, o partido de Jácome. É un escenario que, a día de hoxe, ten sentido. Un Vox con ministros podería obter representación no Parlamento galego a costa do PP. De non dar os números, aí está Jácome para completar.