Quen bota as bombas?

O curso escolar transcorre sobre o lombo dunha serie de efemérides que as distintas autoridades educativas teñen a ben marcar no calendario para cumprir cos xenéricos obxectivos que adornan todos os preámbulos de todas as leis de educación. A rapazada americana ten o día da árbore ou o día do presidente, e nós temos o día de Rosalía, o día do libro ou o día da paz. A cousa funciona así: os obxectivos educativos para un ciclo propoñen bondades xenéricas, como a educación en igualdade, o desenvolvemento sostíbel ou a educación para paz, e correspóndelle aos centros educativos e aos respectivos departamentos desenvolver eses obxectivos en accións concretas. Temos actividades relacionadas cos libros no día do libro, visitas á casa-museo de Rosalía de Castro, concursos literarios nas Letras Galegas e magostos arredor do Samaín. E despois está o Día da Paz.

Cando era nena xa celebrabamos o Día da Paz cada 30 de xaneiro con desexos abstractos sobre a non violencia, como mises abordadas con preguntas capciosas nun desfile. Ás ordes da titora baixabamos ao patio da escola, colocabámonos de pé, formando cos nosos corpos o contorno de algo que asemellaba unha pomba, outra profesora sacaba unha foto desde a fiestra do terceiro andar, e volviamos subir en desbandada cara ás aulas, aliviadas de perder (con sorte) a clase enteira de matemáticas co paripé. Cando comecei a dar clases pensei que se cadra na secundaria a concreción do epígrafe “educación para a paz” era un pouco máis concreta, pero trabuqueime.

Nos últimos anos celebrei o Día da Paz lendo manifestos nos que caen as bombas pero ninguén as bota, ou facendo grúas de papel en recordo dunha nena xaponesa que morreu hai 70 anos. A páxina web das Nacións Unidas, que sospeito que é de onde sacaron a idea os institutos e asociacións pola paz que promoven o conto das grúas, acompaña a efeméride do Día Mundial contra os Ensaios Nucleares cun fermoso texto, que conta a historia de Sadako Sasaki, unha nena xaponesa supervivente de Hiroshima. O conto é que hai unha lenda xaponesa que di que se consegues facer mil grúas de origami hanse cumprir os teus desexos, e Sadako, afectada por unha leucemia consecuencia da bomba nuclear, tentou facelas. Que en todo o sitio non mencionen de onde saíra aquela bomba ou o contexto do ataque (o feito de que os EUA tirasen senllas bombas nucleares sobre poboación civil cando a Segunda Guerra Mundial xa finalizara en Europa e Xapón estaba a piques de renderse no Pacífico) ten sentido se pensamos que os EUA son membro permanente do consello de seguridade das Nacións Unidas, con poder de veto sobre todas as decisións. Moito mellor falar dos nenos vítimas das bombas nucleares, así en xeral. É un pouco como o da polarización, a culpa da proliferación de armas nucleares é de todos, dos países que as fabrican e dos que son susceptíbeis de sufrilas.

Seguindo o exemplo da ONU, nos centros educativos facemos grúas e lanzamos mensaxes xenéricas sobre paz e amor, como cando eramos cativas no patio da escola. Poderiamos facer un paxariño por cada un dos nenos asasinados en Gaza o último ano e teriamos grúas abondo para resucitar a Sadako, poderiamos mandarlle unha carta a Mark Rutte para dicirlle que non queremos gastar máis cartos en armamento, poderiamos denunciar a entrega do Premio Nobel da Paz a unha axitadora que aplaudiu o bombardeo do seu país, poderiamos esixir que se expulse a linguaxe de odio das nosas escolas, aínda que veña refrendada pola Policía Nacional, e esixir respecto para o noso alumnado migrante, que ten dereito a vivir en paz sen que ninguén lles fale de “paguitas” nin de delincuencia. Todas esas reivindicacións están fundamentadas e xustificadas no obxectivo curricular de “educación para a paz”, e porén é difícil pasar da mensaxe xenérica sobre a bomba que “caeu” en Hiroshima. Coa actualidade como a temos, cargada de belicismo a todas as escalas, non sei se o que nos impide concretar é o medo a unha chamada da inspección educativa (despois de todo, seguen en vixencia as instrucións sobre a cacarexada “neutralidade”) ou máis ben o cansazo que se impón en todas nós, como apuntaba Ismael Ramos a semana pasada neste mesmo espazo.

O caso é que estou desexando que pase esta semana o Día da Paz para poder entrar de cheo nos preparativos de Antroido, que aí si que ninguén ten problema para concretar actividades, e se cadra daquela podemos aproveitar os disfraces para retomar a denuncia, esta vez si con nomes e apelidos, como manda a tradición. E o da pombiña, as grúas e os contos nos que caen as bombas sen que ninguén as bote mellor que siga a contalos a ONU, que xa levan tempo a crer nas paxariñas preñadas.