Euskara harresi gisa aurkeztearen arriskua

Joan den martxoaren 21ean, Gipuzkoako PPko Nuevas Generaciones-ko antolakuntza eta ekintza politikoko idazkariordeak bideo bat argitaratu zuen, administrazio publikoko lanpostuetarako euskara titulazioa eskatzearen aurka gogor eginez. Izan ere, bere atzean “Fundación Popular de estudios vascos” irakur zitekeen bitartean egin zuen. Modu bitxia “euskal gauzen” inguruko ikerketa sustatzeko.

Bere diskurtsoan, euskara “kontrol sozialerako eta diskriminaziorako tresna” gisa definitu zuen. Baieztapen horrek errealitate juridikoa ukatzen du: euskara Euskal Autonomia Erkidegoko hizkuntza koofiziala da, Konstituzioak eta Autonomia Estatutuak babestua. Administrazioan hizkuntza-eskakizuna eskatzea ez da kontrol neurri bat, herritarrek bi hizkuntza ofizialetako edozeinetan artatuak izateko duten eskubidea bermatzea baizik. Diskriminazioa, berez, euskaldun batek bere administrazioan bere hizkuntza erabili ezin izatea litzateke. Gero, eskatu beharreko eskakizunei buruz eztabaidatu ahal izango dugu, baina mutil honek dioenetik oso urrun dago.

PP ez da bide horretan bakarra. Vox-ek ere administrazioan euskara normalizatzeko dekretuaren aurkako errekurtsoa iragarri zuen, funtzionario erdaldunak “diskriminatzen” dituela argudiatuz. Are gehiago, Santiago Abascal-ek Kongresuko Araudia aldatzea proposatu zuen, diputatuek gaztelaniaz bakarrik egin dezaten , eta ekainean, Euskararen eta Hizkuntzen Ikaskuntzarako Institutua kentzea eskatu zuten, PPren babesarekin, euskara “inposizio” gisa hartzen dutelako. Ekainean, Vox-ek Euskararen eta Hizkuntzen Ikaskuntzarako Institutua kentzea eskatu zuen Eusko Legebiltzarrean. Ekimena PPk babestu zuen, eta Institutuak “Euskadin euskararen inposizio linguistikoan sakontzea helburu duen tresna” bat dela argudiatzen zuen.

Bideoan erabilitako argumentua, non venezuelar batek euskara ez jakiteagatik “bonbilla bat ere aldatu ezin duela” esaten den, hiperbole demagogiko hutsa da. Funtzio publikorako sarbidea merituan eta gaitasunean oinarritzen da. Hizkuntza titulazioa beste edozein meritu edo eskakizun bezalakoa da, legeen ezagutza edo titulu akademikoak bezala. Gainera, lanpostu guztiek ez dute maila bera eskatzen.

“Euskara txikitatik jaso” duen norbaitek, atzerritik edo Espainiako probintzia batetik datorrenarekin konparatuta, abantaila duela esaten du. Ez du kontuan hartzen euskal hezkuntza sistemak edonori uzten diola hizkuntza ikasten, bere jatorria edozein dela ere.

Migratzaileak instrumentalizatzea euskara “oztopo” gisa aurkezteko maltzurkeria da. Euskal hezkuntza ereduak integrazioa bilatzen du elebitasunaren bidez, jatorria edozein dela ere aukera berdinak bermatzeko. Gaur egun, milaka dira txikitatik euskara ikasi duten migratzaileen seme-alabak (venezuelarrak, kolonbiarrak, txinatarrak., etab.), hizkuntza kohesiorako tresna gisa erabiltzen dutenak. Euskara zerbait “hereditario” edo baztertzaile gisa aurkeztea, ikasi duten eta kohesiorako tresna gisa erabiltzen duten milaka euskaldunen errealitatea ukatzea da.

PP dela egoera hau “lehengoratzea” proposatzen duen alderdi bakarra esatea txantxa bat da, gobernatzen duen edo gobernatu duen beste erkidego batzuetan ere (Galizia, Balear Uharteak edo Valentziako Erkidegoa, esaterako) hizkuntza eskakizunak daudelako. Beraien diskurtsoa hauteskunde komenientziaren eta eskualdeko nazionalismoarekin bilatzen duten konfrontazio mailaren arabera aldatzen da.

Ez, euskara ez da arazoa. Arazoa pertsonak inguratzen dituena eta ikastea ezinezko egiten dioten baldintzak izan daitezke (euskaltegi publikoetan toki falta, bizitzarekin uztartu ezin diren lan-ordutegiak, bakoitzak ikasteko duen gogoa, etab.). Baina ez hizkuntza.

Ondorioz, euskara gatazka politikoaren erdian jartzea errealitate sozialari bizkarra ematea da. Hizkuntza eskakizunak ez dira harresiak, herritar guztien eskubideak bermatzeko eta gizarte kohesionatuago bat eraikitzeko tresnak baizik. Eztabaida politikoak kudeaketa hobetzeko balio beharko luke, eta ez migratzaileen errealitatea instrumentalizatzeko edo gutxitutako hizkuntza bat erasotzeko. Azken finean, helburua ez baita inor kanpoan uztea, guztiei aukera berdinak eta elkarbizitzarako hizkuntza gaitasuna eskaintzea baizik.