Sandro Giacobbe e a historia da derradeira foto das mans de Begoña Caamaño

Era sábado e fora con Uxía á manifestación do 8 de marzo en Compostela. Aquel ano iamos protestar, sobre todo, polo anteproxecto de lei do aborto do Goberno de Rajoy, que recortaba considerablemente os dereitos das mulleres. Fomos pola mañá, de vagar, e xuntámonos con Begoña Caamaño. Ao rematar a mani, acabamos tomando un aperitivo na terraza do Bicoca, cerca da Porta do Camiño. Había un sol feble, cunhas raiolas que aspiraban a ser luz. Agora, co tempo, caio na conta do feble que era todo aquel día, só uns meses antes de que Begoña Caamaño falecese, ese mesmo ano.

Begoña tiña nese momento unhas mans fermosamente fracas, cheas de abelorios violetas, de aneis violetas, de pulseras violetas, de unllas violetas. Uxía tamén levaba as mans adornadas de abelorios violetas. Comezamos a conversar e Uxía colleu as mans de Begoña. Non as colleu un momento. Collíaas todo o tempo, luíndoas, coidándoas. Non podo percibir do que se falaba nese momento, porque me abstraín naquela imaxe que me parecía cargada de poesía. Collín un iPhone que tiña nese momento e decidín facer a foto das mans violeta das dúas amigas.

Eu non retrataba as mans da Begoña escritora ou da Uxía cantante. Retrataba as mans de dúas persoas ás que coñecía de pasar bos momentos. Na Casa da Camboa, que compartían ambas na Illa de Arousa, que se converteu nun centro de música, festas e conversas, ou no 16 co seu Etxaniz, na Casa das Crechas ou pola Rúa de San Pedro. Nalgúns momentos, nalgunhas noites sobre todo, tiñamos cadrado saíndo de troula pola noite compostelá. Begoña esparexía alegría, cunha mirada entre doce e pillabana, entre intelectual e gamberra. E nese gamberrismo tiñamos un nexo co que eu conectaba.

Bebiamos polos bares e despois cantabamos cancións. Pero non cantigas de amor ou de amigo. Ou si. Cantigas de amor, pero da escola da canción melódica mediterránea daqueles tipos, italianos case todos, de impostada voz resgada. Cancións dun deles que nos fascinaba aos dous: Sandro Giacobbe. Un día empezamos a falar dun dos seus grandes éxitos, Jardín Prohibido. “Por favor, Sandro Giacobbe. Unha das cancións de amor máis fillasdeputa de todos os tempos”, analizaba Begoña. Aquela canción na que contaba que lle puxera os cornos á muller, pero cando estaba coa amante seguía pensando que era ela, que o sentía pero que a vida érache así.

Si el placer me ha mirado

a los ojos y cogido la mano,

yo me he dejado

llevar por mi cuerpo

y me he comportado

como un ser humano,

lo siento mucho

la vida es así,

no la he inventado yo

E despois seguía cunha set- list interminable, cunha memoria prodixiosa para as letras que eu nunca tal vira, que reproducía letras que ían de Gavilán o Paloma de Pablo Abraira, pasando por Te Amo de Umberto Tozzi ou outra imprescindible como Bella sin Alma, de Richard Cocciante. Este era o cumio da voz resgada italiana que tentabamos arremedar. Nalgunha homenaxe a Begoña deberían poñerse as imaxes da actuación de Richard Cocciante cantando Bella sin Alma no Festival de Viña del Mar, a finais dos 70, vestido cun traxe branco ao piano, suando e entrando en transo. Teríalle gustado moito.

Da melódica mediterránea aos cantautores cubanos e ao seu amado Silvio Rodríguez; do rock'n'roll á música tradicional galega, todo o abranxía saltando dun lado a outro. A Begoña fascinaríalle contar no Diario Cultural toda a revolución da música tradicional agora mesmo, esta mestura electrónica, estas letras tan desacomplexadamente diversas, esa fulminación das barreiras encorsetadas da masculinidade. Cantar nos bares Marimondra Maricón ou Miña Vasoira, Vasoira miña, porque en dez anos pasaron cousas tan incribles que mudaron o rumbo da música galega. O Día das Letras Galegas, o 17 de maio, tamén debería haber alguna celebración nun karaoke, porque lle tería gustado. O problema sería como resumir a súa inabarcable set-list.

Despois da morte de Begoña Caamaño, volvín moitas veces a aquela derradeira foto que lle fixera. Volvín pensar nas lembranzas, naquel día e naquelas mans violetas. Era as mans coas que tecleou centos de textos para Andado a Terra, para o Diario Cultural; as mans de Circe e de Morgana e as mans coas que ergueu un millón de veces o puño contra as inxustizas e na defensa irrenunciable da loita feminista.

Aquela foto foi en marzo de 2014. Begoña morreu en outubro. En novembro estaba Uxía de aniversario e chamoume Ana, unha das súas irmás. Pediume se podía pasarlle a foto para facer un cadro e darllo como agasallo. Un pintor galego fixo o cadro como encargo a partir daquela foto do 8 de marzo. Despois vin moitas veces a foto, mil veces reproducida, celebrando o feminismo por bares e escaparates de Compostela. Alegroume moito que aquela foto se convertese nun símbolo da reivindicación feminista. Non foi unha foto tirada de xeito inocente. No fondo, para iso foi feita tamén, aquel 8 de marzo, naquela terraza na que o sol quería saír e batía feble nas mans violeta.

Begoña escribiu despois, sabendo que a súa vida se esgotaba, unha longa carta, emocionante, para despedirse de Uxía, amiga común da alma. Nela contáballe que lle gustaría ir adormecendo escoitando o Alalá das Mariñas cantado por ela, “cada vez máis lonxe”, como un xeito de “despedirse en paz”. Uxía homenaxea agora a Begoña Caamaño co seu disco Indómitas, un “latexo emocional e político”, como lle gusta dicir, cheo de vida violeta. Co tempo pensei que aquel día, as mans de Begoña entrenzadas coas de Uxía estaban aferrándose á amizade fiel, aferrándose á vida, como intuíndo que aquel ía ser o seu derradeiro 8 de marzo. Gustoume moito ter feito aquela foto, pero entristéceme pensar que non houbese máis. Sorrindo na Comboa, conversando no 16 ou cantando Jardín Prohibido de Sandro Giacobbe, nunha esmorga ata o mencer polos bares de Compostela.