A rei morto, multitudes

“Quen decidía cantos conselleiros debía ter un rei?”. A pregunta chega —coma case todas as cuestións interesantes— de improviso. Lánzaa un rapaz ao fondo da aula. No interior escuro e viscoso da miña cabeza, sae disparada unha pelota de pimpón. Rebota unha e outra vez, colle velocidade pasando de imaxe en imaxe, de feito histórico en feito histórico, de dato en dato. Cando non teño unha resposta que encaixe de maneira suave no espazo que abre a dúbida, trenzo fíos. Aperto nós. Todo ten que ver sempre con outra cousa. Así que nesta ocasión, non sei como, acabo explicando que o de menos nesa pregunta é o rei. O importante non é quen goberna, senón quen sostén o poder. Falamos do século XV, pero, nese preciso instante, refírome tamén a todos os que viñeron antes e aos que virían despois. Aos reis e aos que ocuparon o seu lugar.

Nunca me gustaron as grandes figuras políticas. De feito, aborrezo a política con nome e apelidos. Detesto as campañas electorais. Odio os liderados e parécenme ridículas as xestas individuais. Desconfío dos rostros nas moedas. Da Historia gústanme as datas e os pobos. Os espazos e a masa. O alumno, claro está, pídeme que concrete. Explícolle que despois dun rei sempre viña outro. Fálolle de que o poder, en realidade, ten moitos rostros e pouco memorables. O conselleiro bísballe ao rei na orella os humores dos súbditos sobre os que goberna. É dicir, o poder, sabédeo, é noso. E daquela, intento recrear para o alumno o espazo do Salón de Xogo de Pelota o 20 de xuño de 1789. Fálolle dos ventres dos estaleiros en Vigo no inverno de 1984. O Terceiro Estado. O proletariado.

Pero como se lle explica isto a quen aínda agarda respostas inmediatas? Abondan a Revolución Francesa e a loita sindical para convencer un adolescente sobre a importancia do seu papel no devir do mundo? Imaxino que non. Eu mesmo tardei anos en comprendelo. Esquézoo aínda de cando en vez. Un líder é a falsa promesa dun cambio inmediato, pero as cousas suceden cun ritmo distinto, un compás lento. Estes días, pensaba en como o “Non á Guerra” e o “Nunca Máis” non frearon de inmediato a masacre en Irak, nin purgaron os responsables da catástrofe do Prestige. A desmemoria convéncenos de que os grandes movementos sociais fracasaron. Non obstante, estou convencido de que sen ningunha desas manifestacións, non viviríamos hoxe nun país que condena o xenocidio en Gaza e se amosa contestatario ante os abusos de Trump.

No último episodio do podcast Delirios de España, conducido polo xornalista Juan Sanguino e centrado esta tempada na entrega dos Premios Goya do “Non á Guerra”, citábase precisamente o célebre discurso de Javier Bardem cando subiu a recoller o seu cabezón por Los lunes al sol. Bardem recrimináballe daquela a Aznar que a maioría parlamentaria non podía ir en contra do clamor do pobo, do estalido nas rúas. Visto dende hoxe, sinto que a nosa forza —salvo nos estalidos de violencia, nas sucesivas revolucións— é un magma lento. Que o importante é que esa lava que asolaga prazas e pancartas solidifique correctamente cando alcance o mar e non esboroe máis tarde.

Nas últimas semanas, non é Felipe VI quen recoñece os abusos da colonización de América, nin Pedro Sánchez quen se opón a Trump e á covardía da Unión Europea. Non son eles os que actúan ante a inxustiza, senón a historia do pobo sobre o que gobernan. A rei morto, multitudes. E en tempos de incerteza como os que vivimos, quen debería decidir cantos conselleiros ten un rei? Supoño que todo o mundo menos el. E iso, en realidade, é o único que importa.